बात .. दूर तलक जायेगी.

          थंडी कातडयातून हाडांपर्यंत शिरत होती. हात एकमेकावर चोळत तो तोंडाने मुठीत गरम हवा फुंकत होता. रात्री अकरा वाजता येणारी गाडी, त्याच्या स्टॉपला यायला साडे अकरा वाजून गेले. तिथून तो एकटाच बसणारा असल्याने , त्याने पाय टाकताच गाडी निघाली. टू बाय वन सिट्स असणारी गाडी ड्रायव्हरमागे प्रशस्त दिसतं होती. बाहेरच्या थंडीच्या मानाने आतली हवा उबदार , हलकी वाटत होती. निषाद एकल्या सिटच्या रांगेतल्या त्याच्या तिसऱ्या सिट वर येऊन बसला.

मोकळी ढाकळी सिट त्याला सैलावून गेली. एकाच खुर्चीची रांग असल्याने , हात ठेवायच्या पट्टीवर कोणाही बरोबर चढाओढ होणार नव्हती. त्याने त्याच्याच हक्काची जागा असल्यासारखं , पट्टीवर हात ठेऊन घेतला आणि डोकं मागे टेकून तो निवांत झाला.

बस गावाबाहेर पडली. आता गाडीला वेग आला. भणाणा वारं खिडकीतून अंगावर आदळायला लागलं. निषादने खिडकी लावली आणि बाहेरची धावती दुनिया डोळ्यांना दिसतं राहील असा पडदा सरकवून घेतला. फिल्म लावलेल्या काचेतून , अंधार अजूनच काळा होऊन त्याच्यापर्यंत पोहोचत होता. परतणा-या गाडयांचे झोत पलीकडच्या पाटातून वाहत होते , त्यामुळे त्याला एकसंध मिट्ट सावली अनुभवता येत होती.

गाडीतल्या प्रत्येक खुर्चीच्या वरती , रिडिंग लाईट ची सोय केलेली होती. एव्हाना बारा वाजून गेल्याने बहुतेकांनी दिवे बंद करून , डोळे मिटून घेतले होते. गाडीला आलेला वेग त्याला आवडत होता. स्वतःपुरती तयार झालेली धावती दुनिया त्याला आपल्या मोहात पाडत होती.

त्याने वरच्या बाजूला ठेवलेल्या सॅकमधून पुस्तक बाहेर काढलं. डोक्यावरचा दिवा अॅडजेस्ट करतं , खुण ठेवलेल्या पानांमध्ये आपली बोटं बुचकळली . पुस्तक उघडून काल थांबवलेल्या ओळीचं बोट धरून त्याने पुढे वाचायला सुरुवात केली.

जेमतेम दोन पानं वाचून झाली. दिवसभराची कामाची धावपळ आता शरीरातून डोळ्यात उतरायला लागली. त्याने पुस्तक मिटून ते पुढच्या सिटच्या , मागच्या बाजूच्या कप्यात ठेवून दिलं. डोक्यावरचा दिवा बंद केला तसं, बाहेरच्या रस्त्यावरची दिव्यांची ये जा जास्त प्रखर वाटायला लागली. ड्रायव्हर समोरची मोठ्ठी चकचकीत काच , रस्त्यापासून निघून वर ढगांपर्यंत सारी दुनिया व्यापून घेत असावी असं भासत होतं. काचेतून मागे सरणारे , हिरवे राघू सळसळताना दिसतं होते. अधूनमधून त्यांच्यावर पडणारा एखादया गाडीचा झोत , त्यांना हिरवी लकाकी देत होता.

निषादने सिटची पाठ थोडी मागे केली आणि डोळे मिटून घेतले. झोपेतही गाडीचा वेग जाणवत होता. त्या वेगाने झोपेला शांतपणा नसला तरी शरीर मोकळं वाटत होतं. 

गाडी थांबली. ब्रेकच्या हलक्याश्या स्वल्पविरामाने , निषादला जाग आली. त्याने खिडकीतून बाहेर पाहिलं. धाब्याचा मरगळलेला , जून प्रकाश अंधारातून रस्ता काढत होता. त्याने काही क्षण पुन्हा डोळे मिटून घेतले. मनगट डोळ्यांसमोर आणून मग त्याने डोळे उघडत घडयाळ पाहिलं. तीन वाजत आलेले. त्याने पुन्हा बाहेर नजर टाकली. धाब्याच्या पुढच्या बाजूला असणा-या चहाच्या टपरी समोर , पब्लिक गोळा झालेलं दिसतं होतं. त्यांच्या पलीकडून , चहाच्या वाफा भुरभुरत होत्या.

निषादला चहाची तल्लफ आली. सिटवरून उठताना त्याला अवघडलेल्या पायांची जाणीव झाली आणि तो क्षणभर थांबला.

दारापलीकडे , असलेल्या जमिनीवर थंडी ओसंडून वाहत होती. निषादने जर्किनची चेन वर गळ्याशी घेत इकडे तिकडे नजर टाकली. आजूबाजूला अजून दोन तीन गाडया उभ्या होत्या. गाडयांमधली झोप प्रत्येक खिडकीशी जाणवत होती.

अंधार उजेडाच्या सीमेशी , एक गावातला माणुस , दोन पायांवर निवांत बसला होता. त्याला कसलीच घाई नसावी बहुदा , अगदी झोपेची सुद्धा ! त्याच्या हातातल्या बिडीचं टोक , तोंडाजवळ आलं कि प्रकाशरक्तिम व्हायचं. त्याने नाका तोंडातून सोडलेला धूर , इतका निवांत होता कि दोन क्षण निषादला छातीभर धूर हवेत सोडायचा मोह झाला.

टपरीशी येत त्याने कटिंग सांगितला. गर्दीपासून अलग होत त्याने टपरी मागची एक जागा निवांत केली. टपरीवाल्याने , टेपरेकॉर्डरवर लावलेली गझलांची कॅसेट, रात्रीचं जागलेपण हुरहूरं करत होती. टपरीवाल्याची हि आवड निषादला आश्चर्याने तिथेच रेंगाळत ठेवत होती.

काचेचा ग्लास , निषादने दोन बोटात पकडला. काचांमधल्या पोकळीच्या बुडबुडयाने त्याला उगाचच जागलेपण जाणवलं. चहाचा पहिला घोट घेत त्याने पुन्हा एकदा नजरेसमोर आणत , ग्लास न्याहाळला. 

 वाफेने पांढुरक्या भिजलेल्या काचे पल्याड मध्यरात्रीचं जाग जग दिसतं होतं. थंडाई पांघरलेल ते इवलाल गाव या रस्त्याने जागं ठेवलं होतं.

कॅसेट वरची कुठलीशी गझल संपली. कान फारसे तिकडे नसल्याने , गाणं कानांवर पडत होतं पण मेंदूपाशी व्यक्त होत नव्हतं.

दोन गझलांच्या मधली पोकळी , खूप लांब वाटावी इतकी शांतता निषादला जाणवली. त्या पोकळीने त्याला पुढच्या गझल कडे खेचून घेतलं.

सुरवातीच संगीत सुरु झालं. गिटार वरच्या तारा छेडल्या गेल्या. ओळखीचं काहीतरी ऐकतोय असं त्याला वाटायला लागलं. 

अवघ्या काही क्षणात , जगजीतच्या आवाजाची जादू कानांवर पडायला लागली.

‘ बात निकलेगी तो फिर , दूर तलक जायेगी ...’

निषादने चमकून टपरीकडे बघितलं. सगळे लोकं आपापल्या ठिकाणी गुंतलेले दिसतं होते. चहावाला, भराभरा चहा ग्लासांतून भरत पुढे सरकवत होता.

सुरु झालेल्या नज्मने कोणालाच काहीच फरक पडला नाहीये. मग मलाच काय जाणवतंय आतून ?

                                पिंपळ सावलीच्या, कुशीतलं मातीचं घर. घराच्या बैठकीच्या खोलीत एका भिंतीशी दोन पत्र्याच्या खुर्च्या, त्यातल्या एकीची पाठ मोडून नुसताच दांडा शिल्लक राहिलेला. समोरच्या भिंतीलगत चटई अंथरलेली. आढयाच्या लाकडातून कधी कधी छपराची माती थेंब थेंब खाली यायची. चटई शेजारच्या कोपऱ्यात जुन्या, रंग उडालेल्या स्टुलावर बाबांनी हौसेने घेतलेला टेपरेकॉर्डर !

बाबांच्या संग्रहात , जुन्या नवीन गाण्यांच्या अनेक कॅसेट्स. रोज संध्याकाळी टेपरेकॉर्डरवर मैफिल जमून यायची.

बाबांच्या आवडत्या गझलां पैकी एक , त्यांची लाडकी नज्म ! मन लावून , मनसोक्त गाणारे बाबा त्याच्या डोळ्यांसमोर येऊन गेले.

आनंद वाटून टाकणाऱ्या बाबांनी कोणाला तरी देऊन टाकली ती कॅसेट. कितीतरी पुस्तकं , कॅसेट्स बाबांच्या जाण्यानंतर घरी परतल्याच नाहीत. किती शोधली आपण हि कॅसेट, हि नज्म. नाही मिळाली तेव्हा. आणि आज अशी अचानक , इतक्या थंडीतही उबेचा आनंद देते आहे.

गझल चंद्राच्या पाकळ्यांगत उमलून माहौल बनवत होती. कितीतरी वर्षांनी काहीतरी हरवलेलं सापडलं म्हणून तो कानाचे आभाळ करून ती ऐकत राहिला.

कितना हुवा ? त्याने रिकामा ग्लास समोर ठेवत चहावाल्याला विचारलं.

“ तीन रुपये साब.”

निषाद हसला. पाकीट काढत त्याने विचारलं , “ और कॅसेट का ?”

“ जी ?”

“ वो जो टेप में है कॅसेट , उसका ?”

चहावाला त्याच्याकडे पहात राहिला.

“ अरे यार , मुझे वो कॅसेट चाहिये. उसका कितना दू ?”

“ ले लो ना साब ” टेप मधून कॅसेट काढत , त्याने ती निषादच्या हातावर ठेवली.

“ कितना दू ? ” निषादचा त्याला पुन्हा प्रश्न. 

“ इसका क्या मोल लगायेंगे ? रखलो... ” म्हणत त्याने निवांत चहा ढवळायला सुरुवात केली.

त्याच्या खांदयावर हात ठेवत निषाद इवलाल हसला. उत्तरादाखल तो हि हसला. हसताना त्याचे डोळे लकाकले.

पाठीमागे उभी गाडी सुरु झाली. निषाद गाडीकडे वळला. दाराशी येत त्याने पुन्हा टपरीच्या दिशेने पाहिलं. चहावाला , नवीन गर्दीला चहा देण्यात गुंतून गेला होता.

काय म्हणायचं असेल त्याला .... मेरे बारे में कोई बात ना करना उनसे.. बात निकलेगी तो फिर दूर तलक जायेगी ....”

भूपाली निसळ.